ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ: ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਬਹੁ-ਪਰਤੀ ਗਾਥਾ

Abstract

ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾ ਰਾਹੀਂ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੈ, ਭਿੰਨ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਜੀਵਨ-ਅਨੁਭਵ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਰੇਕ ਦੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ ਵੀ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਲੱਖਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸ ਦਾਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਨਾਲ ਸਾਂਝਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ/ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹੁਣ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਇਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੇ ਤੌਰ' ਤੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਡੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।